વર્તણૂકીય બાયોમેટ્રિક્સ: ફોન પકડવાની અને આંગળી ફેરવવાની તમારી રીતથી ઓળખ કેવી રીતે થાય છે?

સ્ક્રીનના કાચ નીચે છુપાયેલી આપણી અજાણી આદતો

બાયોમેટ્રિક સુરક્ષાનું નામ સાંભળતાં જ આપણી નજર સામે આંગળીઓની છાપ કે આંખની કીકી આવી જાય છે. આ બધું શરીરના સ્થિર અંગોનું માપ છે. પણ કલ્પના કરો કે તમે તમારા ફોનમાં બેંકની એપ ખોલીને બેઠા છો. અચાનક પાછળથી કોઈ ગઠિયો આવીને તમારા હાથમાંથી ફોન ઝૂંટવીને ભાગી જાય છે. ફોન તો પહેલેથી અનલોક છે, તો શું પેલો ચોર તમારા ખાતામાંથી પૈસા ઉપાડી શકશે? આજના જમાનામાં જવાબ છે 'ના', કારણ કે ફોનને તરત જ ખબર પડી જાય છે કે સ્ક્રીન પર ફરતી આંગળીઓ તેના સાચા માલિકની નથી!

આ અદભુત વિજ્ઞાનને બિહેવિયરલ બાયોમેટ્રિક્સ કહે છે. તમે ફોન કેવી રીતે વાપરો છો તેની ઝીણી આદતો પરથી આ ટેકનોલોજી તમને ઓળખી લે છે.

તાર ઓફિસનો ઓપરેટર અને મોર્સ કોડ પર આંગળીની તાલબદ્ધ છાપ

આ વાત સમજવા માટે સો વર્ષ જૂની તાર ઓફિસ (ટેલિગ્રાફ) ની કલ્પના કરો. જૂના જમાનામાં તાર મોકલવા માટે ઓપરેટરો પિત્તળની કળ પર આંગળી દબાવીને 'ટિક-ટિક' અવાજ સાથે મોર્સ કોડ મોકલતા હતા. તે વખતે તારમાં કોઈ પાસવર્ડ નહોતા. છતાં પણ સેંકડો માઈલ દૂર બેઠેલા બીજા ઓપરેટરને કાન લગાવીને સાંભળતા જ ખબર પડી જતી કે સામેથી સંદેશો મોકલનાર માણસ કોણ છે.

દરેક ઓપરેટરની કળ દબાવવાની એક આગવી લઢણ હતી, જેને તેઓ હાથનો પંજો કે 'ફિસ્ટ' કહેતા. કોઈ ઓપરેટર લાંબા અક્ષર પર આંગળી જરા વધુ સમય દબાવી રાખતો, તો કોઈ બે શબ્દો વચ્ચે એક ખાસ લયમાં અટકતો. અક્ષરો એ જ હતા, પણ દરેકના હાથની ચાલ અલગ હતી. જો કોઈ દુશ્મન અસલ ઓપરેટરને હટાવીને તાર મશીન પર બેસી જાય, તો સામે સાંભળનાર તરત કહી દેતો: 'આ અમારો સાથી નથી, કોઈ ભળતો જ માણસ ચાવી દબાવી રહ્યો છે!'

આજનો સ્માર્ટફોન બરાબર એ જૂના તાર ઓપરેટર જેવો છે. તમે જ્યારે સ્ક્રીન પર મેસેજ ટાઈપ કરો છો ત્યારે 'ક' પછી 'મ' દબાવવામાં કેટલી મિલિસેકન્ડ લો છો, ફોન કેટલા અંશના ખૂણે પકડો છો અને અંગૂઠો ફેરવતી વખતે કાચ પર કેટલું દબાણ આપો છો, તે સેન્સર્સ સતત માપતા રહે છે. આ લય ફક્ત તમારી જ હોય છે.

વર્તણૂકીય બાયોમેટ્રિક્સનો વ્યવહારમાં ક્યાં ઉપયોગ થાય છે?

કોઈ વધારાનો પાસવર્ડ માંગ્યા વગર આ ટેકનોલોજી અંદરખાને શાંતિથી કામ કરતી રહે છે:

• મોબાઇલ બેંકિંગમાં છેતરપિંડી રોકવી: જો કોઈ હેકરે તમારો પાસવર્ડ ચોરી લીધો હોય છતાં પણ તે ટાઈપ કરતી વખતે તેની આંગળીઓની લય મેળ ન ખાવાથી બેંક વ્યવહાર અટકાવી દે છે.
• કંપનીઓના લેપટોપ અને ગુપ્ત દસ્તાવેજો: ઓફિસમાં કર્મચારી સીટ પરથી ઊભો થાય અને બીજો કોઈ માણસ ટાઈપિંગ શરૂ કરે તો કમ્પ્યુટર આપોઆપ લોક થઈ જાય છે.
• ઓનલાઇન ખરીદી વખતે કાર્ડની સલામતી: ખરીદી વખતે ફોર્મ ભરવાની માણસની ઝડપ પરથી ખરીદનાર સાચો માણસ છે કે કોઈ કમ્પ્યુટર બોટ છે તે નક્કી થાય છે.
• સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટનું રક્ષણ: અચાનક કોઈ અજાણી જગ્યાએથી અને વિચિત્ર ઝડપે એપ વપરાય તો સુરક્ષા સિસ્ટમ ખાતું અટકાવીને વધુ ખાતરી માંગે છે.

સુરક્ષા અને જાસૂસી વચ્ચેનો ભેદ સમજવો

આ અદ્રશ્ય સુરક્ષા પ્રણાલી આપણા ખાતાના રક્ષણ માટે તૈયાર થઈ હોવા છતાં, દિવસભર આપણી દરેક નાની-મોટી શારીરિક હલનચલન પર સોફ્ટવેર સતત નજર રાખી રહ્યું છે તેનું સભાન ભાન રાખવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

• આદત બદલાય ત્યારે વ્યવહાર અટકી શકે છે: હાથમાં ઈજા થઈ હોય કે તમે ચાલતા ચાલતા ઉતાવળમાં ટાઈપ કરતા હોવ ત્યારે બેંક એપ વધારાનો ઓટીપી માંગી શકે છે.
• બેંકિંગ એપ્સની પરવાનગીઓ તપાસતા રહો: સેન્સર્સનો ઉપયોગ માત્ર સલામતી પૂરતો જ થાય છે તેની ખાતરી રાખો.
• સગવડ અને અંગત આઝાદી વચ્ચે સંતુલન રાખો: આ પદ્ધતિથી પાસવર્ડની ઝંઝટ ઘટે છે ખરી, પરંતુ આપણી દૈનિક હિલચાલનો ડેટા સર્વર પર નોંધાય છે તે યાદ રાખવું જોઈએ.

આપણી આંગળીઓની હલનચલન અને ફોન પકડવાની શૈલી એ આપણી અનોખી ડિજિટલ સહી છે. આ અદ્રશ્ય ચોકીદારને કારણે સાયબર ચોરો માટે ઘૂસણખોરી કરવી અશક્ય બની ગઈ છે, જેથી આપણે નિશ્ચિંત થઈને ડિજિટલ વહેવારો કરી શકીએ છીએ.